Haber Stüdyosu Nasıl Aydınlatılır? Örnek Bir Oda İçin Işık Planı

Önce odayı bölgelere ayırın

Işık planı armatür listesiyle değil, ekranda ne olacağıyla başlar. Haber ve söyleşi stüdyolarında sık görülen üç sunum noktası vardır: haber masası, röportaj köşesi ve video duvarı önünde ayakta sunum. Her bölgeye kendi ışıklarını verin; böylece bölgeler ayrı ayrı kullanılabilir ve her biri rejiden ayrı bir sahne olarak çağrılabilir.

Örnek oda yaklaşık 5,6 m genişliğinde ve 10,1 m uzunluğunda, tavan yüksekliği 3,2 m. Bu ölçülerde uygulanabilecek bir yerleşim şöyledir:

• Dekor ve video duvarı 10,1 m’lik uzun duvar boyunca kurulur, kameralar karşı duvarın önünde durur.
• Ortada yaklaşık 4 m genişliğinde haber masası bölgesi yer alır; bir yanında yaklaşık 3 m’lik röportaj köşesi, diğer yanında ayakta sunum için video duvarı bulunur.
• Sunucular dekorun 1–1,5 m kadar önünde oturur veya durur; kameradan sunucuya yaklaşık 2,5–3,5 m kalır.
• Tavanda üç sıra askı planlanır: fona yakın sırada dekor ışıkları, sunucuların hemen arkasında kontur ışıkları, sunucularla kameralar arasında ana ve dolgu ışıkları.
• Daha derin kadrajlar gerekiyorsa masa kısa duvara alınabilir; bu durumda kamera mesafesi artar ama yan bölgeler daralır.

Her sunum noktasına ana, dolgu ve kontur ışığı

Her bölgede aynı üç görev vardır: yüzü şekillendiren ana ışık, gölgeleri yumuşatan dolgu ve sunucuyu fondan ayıran kontur ışığı. Haber sunucusu doğrudan kameraya baktığı için ana ışık kamera eksenine yakın durur; yüzün aydınlık ve gölgeli yarısı arasındaki fark, röportaja ya da dramatik bir portreye göre daha az tutulur.

3,2 m tavanda askı ve yerleşim

Alçak tavan engel değildir ama hata payını azaltır. Tavana yakın bir askı ızgarası veya ray kullanıldığında armatürlerin merkezi genellikle 2,6–2,9 m yükseklikte kalır. Oturan bir sunucunun göz hizası yaklaşık 1,2 m olduğundan, ana ışığı sunucudan yatayda 2–2,5 m uzağa koymak yüze yaklaşık 30–40 derece yukarıdan gelen bir ışık verir.

İnce ve kompakt armatürler, kısa askılar seçin. Uzun sarkıtmalar ışığı aşağı indirir: armatür kadraja girer, açı yataylaşır, gözlükteki yansıma artar ve sunucunun gözü kamaşır. Örneğin Nanlite Forza 60C modelinin lamba gövdesi 224 × 110 × 88 mm ölçülerinde ve 1,08 kg ağırlığındadır. Nanlite FC-500C modelinde ise 1,55 kg’lık güç ünitesi lamba başlığından ayrıdır. Softbox kullanılacaksa derinliği az modelleri tercih edin.

Kamera konumlarını ve en geniş planı ışıktan önce belirleyin, sonra her kamerada geniş planı kontrol edin. Kamera sunucuya aşağıdan bakıyorsa tavan ve armatürler kadraja daha kolay girer. Kontur ışığının açısı yataya yaklaştıkça ışık objektife taşar; bunu kanat veya petekle kesin.

• Isı ve hava: LED armatürler eski tip tungsten ışıklara göre çok daha az ısı yayar, ama ısı tavanda birikir ve alçak tavanda sunucu ışıklara daha yakındır. Havalandırma açıklıklarını kapatmayın, armatürle tavan arasında boşluk bırakın ve klima menfezlerinin ışıklara ya da sunucuya doğrudan üflemediğini kontrol edin.
• Fan sesi: alçak tavanda ışıklar mikrofonlara da yakındır. Üretici, Forza 60C için düşük fan hızında ve 35 °C ortamda yaklaşık 22 dB(A) değerini verir; Forza 60CR’da fan kapatılabilir, bu modda çıkış en fazla %25’tir.
• Güvenlik: sprinkler ve duman dedektörleriyle mesafeyi bina kurallarına göre belirleyin. Asılı her armatüre emniyet halatı takın; tavana asma işlerini yetkin kişiler yapmalıdır.

Renk: aynı beyaz, doğru ten rengi

Haber stüdyosunda en çok izlenen renk ten rengidir. Işıklar aynı beyazı vermiyorsa sunucunun yüzü kameradan kameraya farklı görünür ve reji her geçişte bu farkı düzeltmek zorunda kalır.

Titreşim: yayın ayarlarında test edin

Bazı LED ışıklar parlaklığı ayarlamak için ışığı çok hızlı açıp kapatır. Göz bunu görmez; kamera ise kare hızına ve enstantaneye bağlı olarak bunu bant, dalgalanma veya yanıp sönme olarak kaydedebilir. Kadrajdaki LED video duvarı ve monitörler de kendi yenileme frekanslarıyla aynı etkiyi yaratabilir.

Türkiye’de şebeke frekansı 50 Hz’dir ve yayınlar genellikle saniyede 25 veya 50 kare üzerine kuruludur. Testi yayında kullanılacak kameralar, kare hızı ve enstantaneyle yapın. Alçak tavanlı bir odada ışıklar çoğu zaman düşük parlaklıkta çalışır; titreşim de özellikle düşük dimleme seviyelerinde ortaya çıkabildiği için testi bu seviyelerde tekrarlayın. Ağır çekim için yüksek kare hızı kullanılacaksa o ayarı da deneyin.

Test kaydını vizörde değil, büyük bir ekranda izleyin; küçük ekranda gözden kaçan bantlar büyük ekranda görünür.

Rejiden kontrol: DMX, RDM ve kayıtlı sahneler

Bütün ışıkların rejideki tek bir masadan yönetilmesi, her yayında aynı ışığın tek tuşla geri gelmesini sağlar ve ekip değişse de sonucu korur. Bu yüzden DMX altyapısını ışık tasarımıyla birlikte planlıyoruz; Diyanet TV’de tavan ray montajından DMX otomasyonuna kadar uçtan uca çalıştık.

Örnek odada her bölge ayrı bir sahne olarak kaydedilir:

• Haber masası: masa bölgesinin ana, dolgu ve kontur ışıkları ile fon ve dekor ışıkları.
• Röportaj: röportaj köşesinin ışıkları; masa bölgesi daha düşük seviyede.
• Ayakta sunum: video duvarı önündeki ışıklar.
• Genel plan: açılış ve kapanış için bütün bölgeler birlikte.
• Çalışma ışığı: kurulum, prova ve temizlik için.

Elektrik ve kablo planı

Elektrik planı ışık listesiyle başlar: her armatürün nominal gücünü toplayın ve yükü hatlara dağıtın. Örnek listede yükün büyük bölümü 520 W’lık FC-500C’lerden gelir; 88 W’lık Forza 60C’ler ve 6 W’lık Evoke 5C’ler toplama çok daha az ekler. Hat ve sigorta seçimini elektrik tesisatından sorumlu kişi yapmalıdır.

• Işık hatlarını ses, kamera ve reji ekipmanından ayrı sigortalara bağlayın; bir ışık arızası yayını durdurmamalıdır.
• Çok sayıda armatür aynı anda açıldığında anlık akım yükselebilir; ışıkları gruplar hâlinde açın.
• DMX ve güç kablolarını mümkünse ayrı yollardan götürün, her kablonun iki ucunu da etiketleyin.
• DMX hattını Y kabloyla değil, DMX dağıtıcıyla (splitter) bölün; her hattın son armatürüne sonlandırıcı (terminatör) takın.
• FC-500C güç ünitelerinin askıda nereye bağlanacağını ve kabloların nasıl toplanacağını önceden çizin.
• Dekor içindeki bataryalı ışıkları kalıcı kurulumda prizden besleyin: Evoke 5C USB-C ile beslenebilir, Phantom M tüpler AC adaptörle de çalışabilir; paket içeriğini siparişte kontrol edin.
• Sonradan eklenecek ışıklar için boş DMX çıkışı ve priz bırakın.

Yansımalar: gözlük, parlak masa ve ekranlar

Yansımalar çoğu zaman kurulum bittikten sonra, ilk provada fark edilir. Bunları gerçek sunucu, gerçek dekor ve yayın kameralarıyla kontrol edin.

• Gözlük: alçak tavanda ana ışığı yükseltmenin sınırı vardır. Işığı yana açmak ya da gözlüğün saplarını kulak üstünde hafifçe kaldırıp camları aşağı eğmek genellikle yeterlidir.
• Parlak masa: ışık yüzeye hangi açıyla gelirse aynı açıyla yansır. Yansıma kameraya denk geliyorsa ışığın yerini veya kamera yüksekliğini değiştirin; kalıcı çözüm mat bir masa yüzeyidir.
• Video duvarı ve monitörler: ekrana düşen ışık siyahları griye çevirir ve görüntünün kontrastını düşürür. Ana ışıkları ekrana değil sunucuya yönlendirin, taşan ışığı kanat veya petekle kesin.
• Ekranda armatür yansıması: monitör yüzeyinde bir ışık görünüyorsa monitörü birkaç derece eğmek ya da ışığı kaydırmak çoğu durumda sorunu çözer.

Dekor ve fon ışığı

Dekor ışığı stüdyoya derinlik ve kurum kimliği katar. Temel kural, fonun sunucunun yüzünden biraz daha karanlık kalmasıdır; izleyicinin gözü önce en parlak alana gider.

Kolonlar, raflar, logo ve masa önü ayrı ışıklarla vurgulanır. Tam renkli ışıklar kurum renklerini verir, ama renkli ışık sunucunun yüzüne ve kıyafetine taşmamalıdır. Renkli ışıkları aydınlattıkları yüzeye yakın ve sunucudan uzak konumlayın.

• Pheon Lux Phantom M piksel tüpler kadrajda görünen çizgiler, dekor panellerinin kenarları ve masa önü için uygundur; gövdedeki mıknatıs metal yüzeylere tutturmayı kolaylaştırır.
• Nanlux Evoke 5C, 160 g ağırlığı ve 56 × 44 × 45 mm boyutuyla rafların ve küçük dekor parçalarının içine gizlenebilir.
• Nanlite Forza 60C, RGBLAC tam renk motoru ve 1.800–20.000 K aralığıyla fon duvarını ve logoyu renkli ışıkla boyamak için kullanılabilir.
• Piksel efektleri haber sırasında dikkat dağıtabilir; hareketli efektleri jenerik ve geçişlerde kullanın, haber okunurken sabit renklerde kalın.

Örnek oda için ekipman listesi

Aşağıdaki liste, 5,6 × 10,1 m’lik örnek odadaki üç bölge için bir başlangıç noktasıdır; teklif değildir ve adetler örnek amaçlıdır. Kesin armatür sayısı, konumlar ve aksesuarlar keşifte; odanın net ölçüleri, kamera açıları ve dekor görüldükten sonra belirlenir.

Ana ışıklar için DMX/RDM desteği ve Bowens yuvası olan Nanlite FC-500C modelini seçtik; FS-300C ile farkını FS-300C ve FC-500C karşılaştırmamızda anlattık. Armatürlerin çıkışını karşılaştırırken lux ve watt rehberimizden yararlanabilirsiniz.

True Medya; Nanlite, Nanlux ve Pheon Lux’ın Türkiye distribütörüdür. Bütçeyi belirleyen kalemler için stüdyo kurulum maliyeti rehberimize; askı, montaj, eğitim ve 2 yıl tam teknik destekle anahtar teslim kurulum için TV ve haber stüdyosu kurulumu sayfamıza bakabilirsiniz.

Yayın öncesi kontrol listesi

Kontrolü kısa bir prova yayınıyla yapın: açılış, haber masası, röportaj, ayakta sunum ve kapanış sahneleri sırayla çağrılır, kayıt büyük bir ekranda izlenir. Teslimde bakılacak diğer maddeler için stüdyo kurmak için gerekenler rehberimizdeki listeye göz atabilirsiniz.

• Her bölge kendi sahnesiyle çağrıldı, sahneler arası geçişler denendi
• Bütün ışıklar aynı renk sıcaklığında ölçüldü, yeşil/magenta farkları düzeltildi
• Video duvarının ve monitörlerin beyaz noktası ve parlaklığı kamerada kontrol edildi
• Yayın kare hızı ve enstantanesiyle, düşük ve yüksek parlaklıkta titreşim testi yapıldı
• Hiçbir kameranın geniş planında armatür, askı veya kablo görünmüyor
• Gözlük, masa ve ekran yansımaları gerçek sunucuyla kontrol edildi
• Fan sesi gerçek mikrofon yerleşimiyle dinlendi
• Gün ışığı kesildi, odanın tavan aydınlatması yayında kapalı
• DMX sinyali kesilince ışıkların davranışı denendi, masa kaydı yedeklendi
• Asılı her armatürde emniyet halatı var, kablolar etiketli