Önce kullanımı tarif edin
Şartnameye marka ya da model listesiyle değil, stüdyonun nasıl kullanılacağıyla başlayın. Aynı ışık, alçak tavanlı bir ders kayıt odasında doğru seçim olabilirken yüksek tavanlı bir haber stüdyosunda yetersiz kalabilir. Kullanımı tarif eden bir giriş bölümü, teklif verenlerin aynı ihtiyaca göre çözüm önermesini sağlar.
Stüdyo türüne göre örnek düzenleri üniversite ve kurumsal stüdyo kurulumu ile TV ve haber stüdyosu kurulumu sayfalarımızda bulabilirsiniz. Mekân bilgilerini toplamak için stüdyo kurmak için gerekenler rehberimizdeki kontrol listesini kullanın. Giriş bölümüne en az şunları yazın:
- Stüdyonun ölçüleri, net tavan yüksekliği ve ölçülü bir kroki
- Mevcut veya planlanan askı sistemi: tavan ızgarası, ray, pantograf veya ayak
- Program türleri: haber masası, söyleşi, ders kaydı, greenbox, canlı yayın
- Kadrajdaki kişi sayısı, kamera sayısı ve kullanılan kare hızları
- Fon veya dekor tipi ve ışıkların sabitleneceği renk sıcaklığı
- Stüdyoyu kimin kullanacağı: teknik ekip mi, eğitmenler ve idari personel mi
- Korunacak mevcut ekipman: ışıklar, ışık masası, kablolama
Marka değil, performans yazın
Kamu alımlarında teknik şartnamenin tek bir markayı ya da modeli işaret etmemesi beklenir. Bir modelin referans olarak anılması gerekiyorsa genellikle yanına “veya dengi” (muadili) ifadesi eklenir.
Performans kriteri yazmak pratikte de daha iyi sonuç verir. “Şu marka, şu model” yerine “3 metrede, 5.600 K’de en az … lux” gibi ölçülebilir ifadeler, farklı markaların tekliflerini aynı ölçütle karşılaştırmanızı sağlar. Özel kurumların teklif isteme yazıları için de aynı yaklaşım geçerlidir.
Bir ürünün teknik tablosunu satır satır kopyalamaktan kaçının: tek bir modele özgü güç, ağırlık veya lux değerleri, marka adı yazılmasa bile o modeli işaret eder. Değerleri ihtiyacınızdan çıkarın ve alt sınır ya da aralık olarak yazın. Bir modeli referans gösterecekseniz o modelin hangi özelliklerinin aranan özellik olduğunu da belirtin; yoksa “dengi” ifadesinin neyi kapsadığı tartışmalı kalır.
Renk doğruluğu ve renk sıcaklığı
CRI ve TLCI, ışığın ten rengini ve renkleri kamerada ne kadar doğru gösterdiğini anlatır; TLCI özellikle televizyon kameraları için geliştirilmiştir. Yayın stüdyolarında CRI için 95 ve üzeri, TLCI için 90 ve üzeri sık kullanılan eşiklerdir; TLCI değeri 90’ın üzerindeki ışıklar genellikle renk düzeltmesi gerektirmez. Şartnamede değerin ortalama mı, en düşük değer mi olduğunu ve hangi renk sıcaklığında ölçüldüğünü belirtin; üreticiler çoğu zaman ortalama değer yayımlar. Eşiği ihtiyaçtan yüksek tutmak seçenekleri gereksiz yere daraltır.
Renk sıcaklığı aralığını kullanıma göre isteyin. Bütün ışıklar tek bir değere, örneğin 5.600 K gün ışığına sabitlenecekse geniş bir aralık şart değildir. Sıcak tonlu bir görünüm ya da farklı ışık kaynaklarıyla eşleşme gerekiyorsa “en az 2.700–6.500 K” gibi bir aralık yazın. Teklif verenden, ayarlanan ve ölçülen renk sıcaklığı arasındaki sapmayı ve aynı modeldeki ışıkların birbirine uyumunu beyan etmesini isteyin.
Yeşil/magenta (G/M) ayarı, beyaz ışıktaki yeşil veya magenta kaymasını düzeltir. Farklı modelleri, LED ekranları ve kameraları birbirine eşlerken işe yarar. Bu ayarın bulunmasını ve ayar aralığının teklifte yazılmasını isteyin.
Titreşim ve dimleme
Gözle fark edilmeyen titreşim (flicker) kamerada bant veya yanıp sönme olarak görünebilir. Sonuç kameranın kare hızına ve enstantanesine bağlıdır; bu yüzden “titreşimsiz” kelimesi tek başına yeterli değildir. Kullandığınız kare hızlarını (ör. 25 ve 50 kare/sn), enstantane değerlerini ve varsa ağır çekim için yüksek kare hızlarını şartnameye yazın.
Bazı ışıklarda titreşim yalnızca düşük parlaklıkta görülür. Bu nedenle şarta “tüm dimleme aralığında” ifadesini ekleyin. Dimlemenin %0–100 arasında ince adımlarla ve gözle görülür sıçrama olmadan yapılmasını isteyin; teslimde bunu kendi kameranızla deneyin.
Işık çıkışı: watt değil, fotometrik veri
Watt, armatürün elektrik gücünü anlatır; sahnede ne kadar ışık olacağını anlatmaz. Ürün sayfalarımızdaki verilere göre 1.200 W sınıfındaki iki ışıktan Nanlite FC-1200C 3 metrede 14.220 lux, Nanlux Evoke 1200B aynı koşulda 18.570 lux verir (5.600 K, 45° reflektör). FC-1200C için üreticinin belirttiği nominal güç tüketimi 1.350 W’tır. Yalnızca “en az 1.300 W” yazan bir şartname FC-1200C’yi kabul eder; teknik tablosunda 1.200 W yazan ama aynı mesafede daha fazla ışık veren Evoke 1200B’yi dışarıda bırakır.
Biri tam renkli (RGBW), diğeri bi-color bir ışıktır; güç değeri bu farkı da göstermez. Bu yüzden çalışma mesafenizde istediğiniz aydınlığı yazın: mesafe, renk sıcaklığı, kullanılan reflektör veya lens ve ışın açısı belirtilsin, üreticinin fotometrik tablosu teklife eklensin. İstenen lux değerini ışık planından çıkarın.
Softbox veya difüzörle kullanılacak ışıklar için bu düzende ölçüm yoksa değeri “bilinmiyor” olarak işaretleyin ve teslimde ölçün. Ölçüm koşullarının sonucu nasıl değiştirdiğini lux ve watt rehberimizde örneklerle anlattık.
Kontrol: DMX, ağ ve kablosuz
Kontrol şartını rejideki altyapıya göre yazın. Yayın stüdyolarında kablolu DMX512 (5 pin XLR) genellikle temel şarttır; RDM desteği, adres ve modun masadan ayarlanmasını sağlar. Ağ üzerinden dağıtım planlanıyorsa Art-Net veya sACN, kablo çekmenin zor olduğu noktalar için kablosuz CRMX isteyin. Az sayıda ışığın kullanıldığı sabit bir düzende uygulamayla kontrol yeterli olabilir.
Gerekli adaptör ve modüllerin teklife dahil olup olmadığını açıkça sorun. Bazı modellerde bu özellikler ek parça ister: ürün sayfalarımıza göre Nanlux Evoke 600C dahili CRMX ile gelir, ancak DMX/RDM ve Art-Net/sACN için genişletme adaptörü gerekir. Şartnameye “gerekli bütün adaptör ve modüller teklife dahildir” ifadesini eklemek, sonradan çıkan ek kalemleri önler.
Teslimde DMX kanal tablosunun ve adres planının verilmesini de şart koyun. Protokollerin ayrıntısını DMX ışık kontrolü rehberimizde anlattık.
Ses, montaj, aksesuar ve güç
Bu kriterler teknik tablonun alt satırlarında kalır ama günlük kullanımı doğrudan etkiler.
Fan sesi
Kayıt yapılan stüdyoda fan sesi mikrofona girer. Fan sesini dB(A) olarak, ölçüm koşuluyla ve hangi fan modunda geçerli olduğuyla birlikte isteyin. Sessiz modların çıkışı sınırlayabildiğini de hesaba katın: ürün sayfalarımıza göre Nanlite Forza 60CR fan düşük hızdayken en fazla %50, fan kapalıyken en fazla %25 çıkış verir. Gereken aydınlığın sessiz modda da sağlanıp sağlanmadığını sorun.
Ağırlık ve montaj
Lamba gövdesinin, U kolun (yoke) ve varsa ayrı güç ünitesinin ağırlığı askı sistemini belirler; bu değerleri ayrı ayrı isteyin. Askı aparatı, kelepçe ve emniyet halatı teklife dahil olsun. Yüksek tavanlı stüdyolarda yön ve odak ayarı yerden bir çubukla yapılabilen (pole-operated) armatürler merdiven ihtiyacını azaltır; gerekiyorsa bunu ayrıca yazın.
Aksesuarlar
Her armatürle verilecek aksesuarları tek tek yazın: kanat (barndoor), softbox, petek, difüzör, reflektör veya lens. Elinizdeki softbox ve aksesuarları kullanmaya devam edecekseniz uyumlu aksesuar yuvasını (ör. Bowens) belirtin. Aksesuar kapsamı yazılmamış teklifler kâğıt üzerinde benzer görünür ama aynı işi görmez.
IP sınıfı
IP sınıfını gerektiği yerde isteyin. Yalnızca iç mekânda kullanılacak ışıklar için IP şartı koymak, stüdyo için tasarlanmış birçok modeli gereksiz yere dışarıda bırakır. Dış çekim, açık hava yayını ya da yağmur ve toz riski varsa koruma sınıfını şart koyun.
Güç ve kablolama
Her armatürün güç tüketimini, giriş gerilimini (ör. AC 100–240 V, 50/60 Hz) ve bağlantı tipini isteyin; toplam yük ve hat planı bu bilgilere göre yapılır. Güç ve DMX kablolarının uzunluğunu, kablo yollarını ve elektrik dağıtımının kimin kapsamında olduğunu yazın. Elektrik tesisatı ve tavana asma işleri yetkin kişilerce yapılmalıdır.
Servis ve destek koşulları
Işık bir kez alınır, yıllarca kullanılır. Bir armatür arızalandığında kime başvurulacağı ve onarımın ne kadar süreceği, teknik değerler kadar önemlidir. Şartnamede teklif verenden şu maddeleri yazılı olarak isteyin:
- Türkiye’de geçerli garanti süresi ve kapsamı
- Yetkili servis: arızalı ürünün nereye ve nasıl gönderileceği, gerekiyorsa yetkili satıcı veya yetkili servis olduğunu gösteren belge
- Yedek parça temini ve parçaların ne kadar süre bulundurulacağı
- Arıza bildirimine dönüş ve onarım süresi
- Montaj, devreye alma ve DMX adreslemenin kapsamı
- Kullanıcı eğitimi: kimlere ve kaç oturumda verileceği
- Türkçe belgeler: kullanım kılavuzu, DMX kanal tablosu ve bağlantı şeması
True Medya’dan alınan ürünlerde
True Medya; Nanlite, Nanlux ve Pheon Lux’ın Türkiye distribütörü, ARRI ışıklarının da yetkili servisidir. True Medya’dan alınan her ürün 2 yıl tam teknik destek kapsamındadır. Arıza, yedek parça ve kullanım desteği için teknik servis sayfamızdan talep oluşturabilirsiniz.
Teslimde kabul testleri
Şartnamedeki değerler ancak teslimde doğrulanırsa bir anlam taşır. Testleri şartnameye önceden yazın: hangi cihazla, hangi mesafede ve ayarlarda ölçüm yapılacağı, sonuçların hangi tutanağa geçeceği baştan belli olsun. Farklı ölçüm cihazları birbirinden biraz farklı sonuç verebilir; bütün ışıkları aynı cihazla ölçün ve kabul edilebilir sapmayı şartnamede tanımlayın.
- Sayım ve kontrol: model, seri numarası ve aksesuarlar teklifle karşılaştırılır.
- Renk ölçümü: spektrometre veya renk ölçerle renk sıcaklığı, CRI ve yeşil/magenta sapması ölçülür; aynı modeldeki ışıkların birbirine uyumuna bakılır.
- Aydınlık ölçümü: şartnamede yazılan mesafe ve ayarlarda lux ölçülür.
- Kamera testi: kullanılan kare hızları ve enstantane değerlerinde, düşük parlaklık da dahil olmak üzere titreşim kontrol edilir.
- Kontrol testi: her armatürün DMX adresine, RDM’ye ve varsa ağ ve kablosuz bağlantıya tepki verdiği, kayıtlı sahnelerin geri çağrılabildiği görülür.
- Ses testi: fan sesi, gerçek mikrofon yerleşimiyle alınan kayıtta dinlenir.
- Belge ve eğitim: kılavuzlar, kanal tablosu ve bağlantı şeması teslim edilir, kullanıcı eğitimi tamamlanır.
Örnek şartname tablosu
Aşağıdaki ifadeler bir başlangıç taslağıdır. Değerleri kendi kullanımınıza göre uyarlayın; üç noktayla bırakılan yerleri ışık planınızdaki değerlerle doldurun.
| Kriter | Örnek şartname ifadesi | Neden önemli |
|---|---|---|
| Kullanım | Işıklar, ölçüleri ekteki krokide verilen stüdyoda haber masası, söyleşi ve ayakta sunum için kullanılacaktır. | Teklifler aynı ihtiyaca göre hazırlanır. |
| Renk doğruluğu | CRI (Ra) ortalama değeri en az 95 ve TLCI ortalama değeri en az 90 olmalıdır; değerlerin ölçüldüğü renk sıcaklığı belirtilmelidir. | Ten rengi ve dekor renkleri kamerada doğru görünür. |
| Renk sıcaklığı | Renk sıcaklığı en az 2.700–6.500 K aralığında ayarlanabilmeli; ayarlanan ve ölçülen değer arasındaki sapma beyan edilmelidir. | Farklı ışıklar ve kameralarla tutarlı beyaz elde edilir. |
| Yeşil/magenta | G/M ayarı bulunmalı, ayar aralığı teklifte belirtilmelidir. | Farklı modeller ve ekranlar birbirine eşlenir. |
| Titreşim | 25 ve 50 kare/sn’de, kullanılan enstantane değerlerinde ve tüm dimleme aralığında kamerada titreşim görülmemelidir. | Gözle görülmeyen titreşim kamerada bant olarak çıkabilir. |
| Dimleme | %0–100 arasında, ince adımlarla ve gözle görülür sıçrama olmadan dimlenebilmelidir. | Yayın sırasında yapılan ayarlar ekranda fark edilmez. |
| Işık çıkışı | 3 m mesafede, 5.600 K’de ve belirtilen aksesuarla en az … lux vermelidir; üreticinin fotometrik tablosu teklife eklenmelidir. | Watt değeri sahnedeki aydınlığı göstermez. |
| Kontrol | DMX512 (5 pin XLR) ve RDM desteklenmelidir; gerekli bütün adaptör ve modüller teklife dahildir. | Işıklar rejideki masayla çalışır; sonradan ek kalem çıkmaz. |
| Fan sesi | Fan sesi dB(A) olarak, ölçüm koşulu ve geçerli olduğu fan modu ile birlikte beyan edilmelidir. | Mikrofon fan sesini kayda taşır. |
| Montaj ve aksesuar | Her armatür askı aparatı, emniyet halatı ve listede belirtilen aksesuarlarla teslim edilmelidir. | Teklifler aynı kapsamla karşılaştırılır. |
| Servis | Türkiye’de geçerli garanti süresi, yetkili servis, yedek parça temini ve arızaya dönüş süresi yazılı olarak belirtilmelidir. | Arıza olduğunda kime başvurulacağı bellidir. |
| Kurulum ve eğitim | Montaj, devreye alma, DMX adresleme ve kullanıcı eğitimi teklif kapsamındadır; belgeler Türkçe teslim edilir. | Sistem teslim günü kullanılabilir hâldedir. |
| Kabul testi | Teslimde renk ve aydınlık ölçümü, kamera testi ve kontrol testi yapılır; sonuçlar tutanağa geçirilir. | Şartnamedeki değerler sahada doğrulanır. |
Sık yapılan hatalar
- Işıkları yalnızca watt değeriyle tarif etmek.
- Fotometrik veri istememek ya da lux değerini mesafe, renk sıcaklığı ve aksesuar belirtmeden istemek.
- Tek bir ürünün teknik tablosunu şartnameye olduğu gibi kopyalamak.
- Fan sesini ve sessiz modda çıkışın ne kadar düştüğünü sormamak.
- Adaptör, modül, askı aparatı ve aksesuarları kapsamın dışında bırakmak.
- Garanti, yetkili servis ve yedek parça maddesi yazmamak.
- Teslimde ölçüm ve kamera testi yapmadan kabul tutanağını imzalamak.
Sık sorulan sorular
Şartnameye marka ve model yazabilir miyiz?
Kamu alımlarında şartnamenin tek bir markayı işaret etmemesi beklenir; bir model referans olarak anılıyorsa genellikle “veya dengi” ifadesi eklenir. Kurumunuzdaki uygulamayı satın alma ve hukuk biriminize danışın. Marka adı yerine ölçülebilir performans kriterleri yazmak, teklifleri karşılaştırmayı da kolaylaştırır.
CRI ve TLCI için hangi değeri istemeliyiz?
Yayın stüdyolarında CRI için 95 ve üzeri, TLCI için 90 ve üzeri sık kullanılan eşiklerdir; TLCI değeri 90’ın üzerindeki ışıklar genellikle renk düzeltmesi gerektirmez. Değerin ortalama mı, en düşük değer mi olduğunu ve hangi renk sıcaklığında ölçüldüğünü yazın; teslimde aynı koşullarda ölçün.
Gelen teklifleri nasıl karşılaştırmalıyız?
Her teklif için aynı tabloyu doldurun: kriter, istenen değer, teklif edilen değer ve bu değerin kaynağı (teknik tablo, fotometrik veri veya test). Eksik bilgiyi “bilinmiyor” olarak işaretleyin ve teklif verenden tamamlamasını isteyin.
Teslimde ölçüm için hangi cihaz gerekir?
Renk sıcaklığını, aydınlık düzeyini ve CRI gibi renk değerlerini ölçebilen bir spektrometre ya da renk ölçer kullanın. TLCI değerini de görmek istiyorsanız cihazın bu değeri hesaplayabildiğinden emin olun. Bütün ışıkları aynı cihazla, aynı mesafe ve ayarda ölçün.
